غلبه‌ى صفرا نيز بپرسند . و اگر تپ نرم بود يا نبود و تشنگى نباشد و رنگ چهره رصاصى و زبان سفيد و تهيج وجه و شدت بياض سفيدى چشم و ورم نرم و منتفخ بود ورم بلغمى باشد بعده از قلت اشتها و سوء هضم و كثرت آب دهان و ديگر آثار غلبه‌ى بلغم سؤال كنند . و اگر با وجود نرمى تپ يا عدم آن و قلت تشنگى ورم صلب بود و رنگ روى و زبان مائل به سياسى و نخافت بدن و خشكى چشم و غور آن و طول مرض بود ورم سوداوى باشد بعد از آن از كثرت وسواس و افكار رديه خبث نفس و خنجره‌ى غم به غير سبب ظاهر و ديگر علامات غلبه‌ى سودا بپرد . جالينوس گفته كه ورم معده مخوف است . و اگر در جميع اجزاى معده بود اعراض صعب تر و مخوف تر باشد . و شيخ مىفرمايد كه ورم حار معده بسا است كه مؤدى به اختلاط ذهن و سرسام و ماليخوليا مىگردد و چون بدن خشك گردد و چشم‌ها غائر شود و طبيعت نرم گردد و اسهال و قى كثرت پذيرد و تپ و بول كم شود و صلابت معده به حدى رسد كه زيرا انگشت منغمر نگردد بدانند كه ورم خراج گرديده و چون با وجع معده سردى اطراف حادث گردد دليل روى بود . تدبير كلى اورام معده علاج آن به استفراغ مع تعديل مزاج و انضاج بعد از آن به تحليل نمايند و بايد كه در اضمده و اطليه و مشروبات اين مرض ادويه‌ى قابضه‌ى عطريه در هر وقت بار باشند . و لهذا گفته‌اند كه هرگاه ادويه‌ى محلله در عضو شريف و رئيس استعمال كنند بايد كه ادويه‌ى قابضه نيز همراه باشد تا انحلال قوت عضو نگردد و از مسهل قوى و مقى حذر نمايند و در استعمال قى خطر شديدتر از اسهال عفيف است و اگرچه بعضى استعمال هليله و سقمونيا در مسهل اين جائز نوشته‌اند ليكن ترك آن اولى است . و ايضاً در ورم احشا سكنجبين را استعمال نبايد كرد و شربت بزورى در ابتداى اورام نبايد داد و دوام استعمال مبردات مانع نضج و خطاى عظيم است و ضماد روز مسهل موقوف دارند و هنگام تناول غذا نيز استعمال ننمايند . و گويند كه اگر ورم بود بالاى معده ادويه گذارند . و اگر به خلف باشد بر كمرگاه و ضماد مغز فلوس در آب عنب الثعلب و كذا شرب آن در جميع اقسام سفيد و معمول است و برگ نيم گرم كرده بر معده بستن در همه اقسام نافع و تقليل غذا در جميع اورام معده واجب است و عوض آب عرق عنب الثعلب بنوشند و هرگاه علامات اخراج ورم كه مذكور شد پديد آيند آن وقت علاج دبيله سعده كه علىحده مسطور گردد بايد كرد . علاج ورم دموى معده فصد باسليق كنند و شيره‌ى عنب الثعلب شيره‌ى تخم كاسنى هر يك شش ماشه در عرقيات برآورده شربت بنفشه داخل كرده خاكشى پاشيده بنوشند و يا تخم كاسنى عنب الثعلب گل نيلوفر اصل السوس مقشر جوشانيده گلقند داخل كرده بدهند و يا عنب الثعلب گل بنفشه هر يك چهار ماشه مويز منقى ده دانه جوشانيده گلقند دو توله داخل كرده بنوشند و يا گل نيلوفر پنج ماشه تخم كاسنى شش ماشه در عرق كارسنى و عرق عنب الثعلب هر يك پنج توله در گرمى مزاج خيسانيده و الا جوشانيده نبات يك نيم توله يا شربت بنفشه يا شربت نيلوفر دو توله آميخته بدهند و گاهى عنب الثعلب شش ماشه نيز داخل مىكنند . و اگر حرارت زياده باشد دادن بتريد هم مضايقه ندارد و در اين وقت شيره‌ى بز دركه در ورم صفراوى مسطور گردد . و ايضاً شيره‌ى زرشك و كاسنى و خيارين و عناب و آلوبخارا با شربت نيلوفر مفيد بود و يا شيره‌ى عناب پنج دانه به عرق شاهتره هفت توله برآورده نبات يك نيم توله خاكشى پنج ماشه و شيره‌ى مغز تخم هندوانه و كاهو و مغز تخم كدو به تبديل چنانچه معمول است داخل كرده بدهند و بعده گلقند دو توله عوض نبات كنند و يا عناب پنج دانه گل نيلوفر دچار ماشه خيارين كوفته شش ماشه بهدانه سه ماشه جوشانيده صاف كرده شربت بزورى دو توله داخل كرده خاكشى چهار ماشه پاشيده دهند . و اگر ورم بعد خوردن سركه با اسهال و قى عارض شود گل نيلوفر گل خطمى هر يك چهار ماشه در عرق عنب الثعلب ده دام جوشانيده شيره‌ى مغز تخم تربوز هفت ماشه شربت بنفشه دو توله خاكشى پنج ماشه دهند . و اگر با اسهال و سرفه باشد ريشه‌ى خطمى حب الآس بيخ انجيار اصل السوس بيخ باديان عنب الثعلب در آب گرم خيسانيده رب به شيرين دو توله داخل كرده بدهند و گاهى در ورم حار به اسهال آب عنب الثعلب سبز مردق هفت توله شكر سفيد يك توله داخل كرده بارتنگ شش ماشه پاشيده مىدهند و آب مذكور هر روز يك يك توله مىافزايند . و اگر با فواق و تهوع باشد گل خطمى سه ماشه گل سرخ چهار ماشه مويز منقى ده دانه عنب الثعلب چهار ماشه به عرق عنب الثعلب ده دام جوشانيده شربت دينار دو توله داخل نموده بنوشانند و به جاى آب عرق مكوه دهند . و اگر هر چه بخورد قى كند بعد فصد شيره‌ى عنب الثعلب شش ماشه لعاب گل خطمى سه ماشه شيره‌ى تخم كاسنى شش ماشه شربت بنفشه دو توله بدهند و روغن گل بمالند . و اگر با تهوع و اسهال بعد خوردن دواى حار ورم عارض گرد بعد فصد لعاب گل خطمى سه ماشه لعاب اسپغول شش ماشه شيره‌ى عنب الثعلب چهار ماشه گلاب شربت انار شيرين هر واحد دو توله بدهند . و اگر با فواق و قبض بود بنفشه پوست بيخ كاسنى تخم خيارين